คดี“ฮั้ว สว.”พลิกเกม กกต.เผชิญคุก สะเทือนระบอบน้ำเงิน?

สถานการณ์การเมืองไทยน่าจับตาอีกครั้ง เมื่อคดีฮั้วเลือกสมาชิกวุฒิสภา (สว.) ปี 2567 เดินทางมาถึงจุดเปลี่ยนสำคัญ เมื่อคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) กำลังเผชิญแรงตรวจสอบจากหลายทิศทาง ทั้งจาก ศาลฎีกา และ ศาลอุทธรณ์ ที่เปิดช่องทางให้ประชาชนใช้สิทธิฟ้องร้องดำเนินคดีอาญากับกรรมการ กกต.ได้โดยตรง

สองปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในช่วงต้นเดือน พ.ย. 2569 กลายเป็นประเด็นใหญ่ ที่อาจส่งผลต่อสถานะของ กกต. ความเชื่อมั่นต่อกระบวนการเลือก สว. และ สมดุลอำนาจทางการเมือง โดยเฉพาะเครือข่าย “ระบอบน้ำเงิน”

เกม“กกต.”งัดข้อศาลฎีกา

จุดเริ่มต้นของความขัดแย้ง เกิดขึ้น เมื่อวันที่ 3 พ.ย. 2569 หลัง กกต. มีมติเสียงข้างมาก 5 ต่อ 2 เตรียมยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 210 (2) เพื่อขอให้วินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจของ กกต. ในการจัดการเลือก สว.

ชนวนเหตุสำคัญมาจากการที่ ศาลฎีกา รับคำร้องไว้พิจารณา 3 คดี ซึ่งเกี่ยวข้องกับการตรวจสอบคุณสมบัติ และลักษณะต้องห้ามของผู้สมัคร สว. รวมถึงการขอให้ตรวจสอบ หรือ ทบทวนคำวินิจฉัยของ กกต.

ฝ่าย กกต. เห็นว่า การตรวจสอบคุณสมบัติและการวินิจฉัยคำร้องเกี่ยวกับการเลือก สว. เป็นอำนาจหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญ และกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ โดยคำสั่งและคำวินิจฉัยถือเป็นที่สุด จึงมีข้อสงสัยว่าศาลฎีกาจะสามารถรับคำร้องเพื่อตรวจสอบเรื่องดังกล่าวได้หรือไม่

ประเด็นที่ กกต. เตรียมเสนอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยมี 2 เรื่องคือ

1.เมื่อ ผอ.เลือกระดับอำเภอ จังหวัด และประเทศ มีคำสั่งรับสมัครและประกาศรายชื่อผู้สมัคร สว. แล้ว คำสั่งดังกล่าวถือเป็นที่สุด ไม่สามารถนำกลับมาตรวจสอบได้อีก เว้นแต่กรณีที่กฎหมายกำหนดไว้ ตามมาตรา 63 แห่ง พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561

2.กรณี กกต. มีคำวินิจฉัยยกคำร้อง ตามมาตรา 60 วรรคสอง และมาตรา 62 แห่งกฎหมายฉบับเดียวกัน คำวินิจฉัยดังกล่าวถือเป็นที่สุด ไม่สามารถนำไปยื่นต่อศาลฎีกาเพื่อขอตรวจสอบหรือทบทวนซ้ำได้อีก

อย่างไรก็ตาม ศ.พิเศษ จรัญ ภักดีธนากุล อดีตตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ให้ความเห็นในประเด็นนี้ว่า กกต.ไม่ควรยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญโดยตรง เพื่อให้ตรวจสอบอำนาจของศาลฎีกา เนื่องจากแต่ละศาลมีความเป็นอิสระในการใช้อำนาจตามเขตอำนาจของตน

แนวทางที่เหมาะสมคือ กกต.ควรยื่นคำคัดค้านต่อศาลฎีกา ในฐานะผู้มีส่วนได้เสีย และหากมีประเด็นว่า บทบัญญัติของกฎหมายขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ ก็สามารถดำเนินการตามกระบวนการเพื่อให้มีการส่งประเด็นไปยังศาลรัฐธรรมนูญได้

ศาลฎีกาตีตกคำขอ กกต.

แรงกดดันต่อ กกต. ปรากฏชัดขึ้นอีกครั้ง เมื่อวันที่ 5 พ.ย. 2569 ในการพิจารณาคดีที่ นายดิเรก พรสีมา เป็นผู้ร้องขอให้ตรวจสอบคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้มีสิทธิเลือกตั้งของผู้สมัคร สว. จำนวน 3 ราย

ฝ่าย กกต. ยื่นคำร้องขอเลื่อนการพิจารณา โดยให้เหตุผลว่า ได้มีมติเตรียมยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ เพื่อวินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจของ กกต. ซึ่งเป็นประเด็นข้อกฎหมายสำคัญที่อาจส่งผลต่อการพิจารณาคดี

แต่ศาลฎีกาพิเคราะห์แล้วเห็นว่า ปรากฏเพียงมติของ กกต. ที่จะยื่นเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญ ยังไม่ปรากฏว่า ได้ยื่นคำร้องจริง จึงยังไม่มีเหตุเพียงพอที่จะเลื่อนการพิจารณาคดีตามที่ร้องขอ และมีคำสั่งยกคำร้อง

พร้อมกำหนดนัดไต่สวนพยานผู้ร้อง ในวันที่ 21 ธ.ค. 2569 และไต่สวนพยานผู้คัดค้านในวันที่ 22 ธ.ค. 2569

ก่อนหน้านี้ มีผู้สมัคร สว. หรือ ผู้มีสิทธิเลือก สว. ยื่นคำร้องต่อศาลฎีกา ขอให้ตรวจสอบคุณสมบัติของผู้สมัคร สว. และผู้มีสิทธิเลือก สว. รวม 5 ราย ได้แก่ บัลลังค์ ศรีมงคล, วรรษมนต์ คุณแสน, แดง กองมา, สมพาน พละศักดิ์ และ ทองเสียน วงษ์ประจันทร์ ซึ่งปัจจุบันเป็น สว.

ประชาชนฟ้องตรง กกต.ได้

อีกปรากฏการณ์ที่มีความสำคัญ คือ คำวินิจฉัยของ นายวิธูร คลองมีคุณ ประธานศาลอุทธรณ์ เมื่อวันที่ 6 พ.ย. 2569 ในคำวินิจฉัยที่ วท. 27/2569

โดย ประธานศาลอุทธรณ์คนใหม่ ได้มีคำวินิจฉัยว่า สิทธิและเสรีภาพทางการเมืองถือเป็นสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานตามปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน และกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR) ซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ได้รับรองไว้ว่าอำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย

การกระทำทุจริตประพฤติมิชอบเพื่อให้ได้มาซึ่ง สว. โดยมิชอบ ย่อมเป็น“การพรากอำนาจอธิปไตยไปจากประชาชน” ดังนั้น ประชาชนทุกคนรวมถึงโจทก์ จึงถือเป็นผู้เสียหายและมีอำนาจยื่นฟ้องต่อศาลชั้นต้นได้โดยตรง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (4) และ 28 (2)

แม้จะมีช่องทางพิเศษให้ ป.ป.ช. หรือ อัยการสูงสุด ฟ้องต่อศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง แต่เมื่อโจทก์ซึ่งเป็นราษฎรยื่นฟ้องเอง คดีจึงไม่อยู่ภายใต้บังคับของช่องทางพิเศษดังกล่าว ประกอบกับจำเลยทั้ง 8 เป็นผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ ซึ่งมีสถานะเป็นเจ้าพนักงานของรัฐ

ประธานศาลอุทธรณ์ จึงวินิจฉัยชี้ขาดว่า คดีนี้อยู่ในเขตอำนาจของศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ ตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559 มาตรา 3 วรรคหนึ่ง (1)

คำวินิจฉัยดังกล่าวเป็นการชี้ขาดปัญหาเขตอำนาจศาล ในคดีที่ นายพงศกรณ์ ตั้งกิตติ์ตระกูล อดีตผู้สมัคร สว. กลุ่มกฎหมายและกระบวนการยุติธรรม ยื่นฟ้อง นายแสวง บุญมี เลขาธิการ กกต. พร้อมกรรมการ กกต. รวม 8 คน ในข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการทุจริตต่อหน้าที่ หรือปฏิบัติและละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ

อย่างไรก็ตาม ต่อมามีการถอนฟ้องกรรมการ กกต. 2 คน ที่เป็นเสียงข้างน้อยในคดีฮั้ว สว. จึงเหลือจำเลย 6 คน ได้แก่ 1.ณรงค์ กลั่นวารินทร์ ประธาน กกต. 2.ฐิติเชฏฐ์ นุชนาฏ 3.อนันต์ สุวรรณรัตน์ 4.ณรงค์ รักร้อย 5.จิรุตม์ วิศาลจิตร และ 6. แสวง บุญมี เลขาธิการ กกต.

ต้นเรื่องมาจากข้อสงสัยเกี่ยวกับการดำเนินการของ กกต. ในคดีฮั้ว สว. โดยผู้ฟ้องอ้างว่า กกต. ไม่ดำเนินการตรวจสอบข้อร้องเรียนและพยานหลักฐานอย่างเหมาะสม รวมถึงมีข้อโต้แย้งเกี่ยวกับการพิจารณาพยานหลักฐานจากกรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) ทั้งข้อมูลเส้นทางการเงิน การติดต่อสื่อสาร และหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์

ก่อนหน้านี้ ประธานศาลอุทธรณ์คนเดิม เคยมีคำวินิจฉัยที่ วท. 12/2569 ลงวันที่ 5 พ.ค. 2569 วางแนวทางว่าคดีลักษณะดังกล่าวต้องดำเนินการตามกระบวนการเฉพาะของรัฐธรรมนูญ ทำให้ประชาชนไม่สามารถยื่นฟ้องต่อศาลอาญาคดีทุจริตฯ ได้โดยตรง

เงาอดีต กกต.ติดคุก

การที่กรรมการ กกต. ชุดปัจจุบัน ถูกตั้งข้อหาในเรื่องการละเว้นปฏิบัติหน้าที่ ทำให้หลายฝ่ายย้อนกลับไปนึกถึงประวัติศาสตร์ของ กกต. ชุดที่ 2 ซึ่งมี พล.ต.อ.วาสนา เพิ่มลาภ เป็นประธาน

เป็นคดีเกี่ยวกับการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบของอดีต ประธาน กกต. และกรรมการ กกต. ในการสอบสวนข้อร้องเรียนกรณีพรรคไทยรักไทยจ้างพรรคเล็กลงสมัครเลือกตั้ง เมื่อวันที่ 2 เม.ย. 2549 โดยศาลเห็นว่า มีการดำเนินการสอบสวนล่าช้าและเลือกปฏิบัติ ซึ่งเอื้อประโยชน์ให้พรรคไทยรักไทย

วันที่ 3 มิ.ย. 2559 ศาลฎีกาพิพากษายืนให้ พล.ต.อ.วาสนา เพิ่มลาภ และ นายปริญญา นาคฉัตรีย์ จำคุกคนละ 2 ปี ไม่รอลงอาญา และเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง 10 ปี

จุดชี้ชะตาอยู่ที่ศาล

สิ่งที่ทำให้คดีฮั้ว สว. มีความสำคัญ เพราะเป็นที่รับทราบกันดีว่า สว.ชุดปัจจุบัน ที่ถูกเรียกว่า “สว.น้ำเงิน” มีข้อวิจารณ์เกี่ยวกับที่มาซึ่งโยงความสัมพันธ์กับ “พรรคน้ำเงิน”

เมื่อ กกต.ถูกตรวจสอบคดีฮั้ว สว. หรือ ถูกดำเนินคดีอาญาตาม มาตรา 157 และหากผลปรากฏความผิดออกมาเมื่อใด ย่อมส่งผลสะเทือนเลื่อนลั่นโยงใยไปถึงอำนาจทางการเมืองของบางพรรคการเมืองอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

จากนี้ไปจึงมีอย่างน้อย 3 ประเด็นที่ต้องติดตามอย่างใกล้ชิด ประกอบด้วย

1. กกต.จะดำเนินการยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ ตามมติจริงหรือไม่ และหากยื่นแล้ว ศาลรัฐธรรมนูญจะรับพิจารณาประเด็นเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่หรือไม่

2.การพิจารณาคดีของศาลฎีกา ในวันที่ 21-22 ธ.ค. 2569 ซึ่งอาจมีผลต่อการวินิจฉัยประเด็นคุณสมบัติและกระบวนการได้มาซึ่ง สว.

3.คดีที่ประชาชนยื่นฟ้องเอาผิด กกต. รวม 6 คน ศาลจะเดินหน้าพิจารณาเอาผิด กกต.ได้หรือไม่

คำวินิจฉัยของประธานศาลอุทธรณ์ อาจยังไม่ใช่จุดจบของคดีฮั้ว สว. และยังไม่ใช่คำตอบว่า กรรมการ กกต. จะมีความผิดหรือไม่ แต่ถือเป็นจุดเริ่มต้นในการตรวจสอบการทำหน้าที่ของ กกต.

ส่วน “ระบอบน้ำเงิน” จะได้รับแรงสั่นสะเทือนมากน้อยเพียงใด คงต้องรอดูว่า เมื่อข้อกล่าวหาทั้งหมดเข้าสู่กระบวนการศาล จะมีพยานหลักฐานเชื่อมโยงไปถึงใครบ้าง

ในเกมอำนาจครั้งนี้ นอกจากอนาคตของ กกต.(บางคน) ชุด ปัจจุบัน ยังรวมถึงความน่าเชื่อถือของ สว. และ ความมั่นคงของ เครือข่ายที่เรียกว่า “ระบอบน้ำเงิน” ในอนาคตอีกด้วย…

รายงานพิเศษ โดย…ทีมข่าวการเมือง หนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ฉบับ 4252