เมื่อข้าวไทยเดินทางสู่ห้วงอวกาศ เจาะวิสัยทัศน์ ดร.ทัฏพงศ์ กับความท้าทายในการเพาะปลูกพืชบนดาวดวงใหม่

หนึ่งในอุปสรรคที่ยิ่งใหญ่ที่สุดต่อการอยู่รอดของมนุษยชาติในอนาคตคือวิกฤตการณ์ "ขาดแคลนแหล่งอาหาร" ในวันที่โลกต้องเผชิญกับความอดอยากครั้งแล้วครั้งเล่า ทำให้นักวิทยาศาสตร์ต้องขยายเป้าหมายไปยังดาวดวงอื่น เริ่มจากดวงจันทร์ ดาวบริวารไร้ชั้นบรรยากาศที่อยู่ใกล้เราที่สุด ไปจนถึงดาวอังคาร ดาวเคราะห์ในระบบสุริยะชั้นในที่อยู่ห่างออกไปมากกว่าระยะทางจากโลกไปดวงจันทร์ถึง 5 เท่า หรือคิดเป็นระยะทางเฉลี่ยราว 225 ล้านกิโลเมตร แต่มีความหวังเต็มเปี่ยมด้วยชั้นบรรยากาศและแนวโน้มในการใช้เทคโนโลยีสร้างระบบนิเวศจำลอง และในวันนี้ นักวิทยาศาสตร์ไทยกำลังก้าวขึ้นมาเป็นผู้นำในการเปลี่ยนความฝันนี้ให้กลายเป็นจริงด้วยการส่ง "ข้าวไทย" ไปทดลองในอวกาศเพื่อเตรียมความพร้อมสู่การส่งมนุษย์ไปตั้งรกรากในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า

อาจารย์ ดร.ทัฏพงศ์ ตุลยานนท์ อาจารย์ประจำกลุ่มสาขาวิชาชีวนวัตกรรมและผลิตภัณฑ์ฐานชีวภาพอัจฉริยะ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ในฐานะหัวหน้ากลุ่มวิจัยด้านวิทยาศาสตร์ชีวภาพในอวกาศ จากห้องปฏิบัติการ Plant Biology Astrobotany Lab ได้ประกาศความสำเร็จในการร่วมมือกับองค์การอวกาศแห่งชาติจีน (CNSA - China National Space Administration) ภายใต้ภารกิจสือเจี้ยน 19 (Shijian-19) ด้วยการส่งเมล็ดพันธุ์ข้าวไทยจำนวน 5 สายพันธุ์ ขึ้นสู่วงโคจรเพื่อศึกษาพัฒนาการของต้นกล้าในสภาพแวดล้อมสุดขั้ว โครงการนี้มีเป้าหมายเพื่อเอาชนะข้อจำกัดในการส่งเมล็ดพันธุ์พืชไปสร้างแหล่งอาหารในอวกาศ โดยมุ่งคัดกรองพืชเศรษฐกิจของไทยที่มีศักยภาพและความทนทานสูงเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับภารกิจสู่อนาคตที่ดาวอังคารหรือดาวเคราะห์ชั้นนอกที่ห่างไกลออกไป

ในการเดินทางผ่านห้วงอวกาศอันยาวนาน ตัวแปรวิกฤตที่ ดร.ทัฏพงศ์ และทีมนักวิจัยต้องคำนึงถึงคือผลกระทบจากรังสีคอสมิก (Cosmic Rays) พลังงานสูงซึ่งอาจส่งผลให้เกิดการกลายพันธุ์และสร้างความเสียหายต่อโครงสร้างพันธุกรรมของพืช จนทำให้ผลผลิตบิดเบือนไปจากเป้าหมาย ซึ่งความท้าทายนี้เป็นเรื่องที่องค์กรระดับโลกอย่างองค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งชาติสหรัฐฯ (NASA) ให้ความสำคัญเช่นกัน ปัจจุบันประเทศไทยได้ลงนามเข้าร่วมความร่วมมือด้านการสำรวจอวกาศยุคใหม่ ทั้งโครงการอาร์ทิมิส (Artemis) และโครงการสถานีวิจัยดวงจันทร์สากล (ILRS - International Lunar Research Station) ที่มีเป้าหมายสร้างสถานีวิจัยบนดวงจันทร์เพื่อเป็นสปริงบอร์ดมุ่งหน้าสู่ดาวอังคาร มหาวิทยาลัยมหิดลจึงเร่งเตรียมความพร้อมด้านบุคลากรเพื่อรองรับยุคเศรษฐกิจอวกาศ (Space Economy) ที่กำลังเติบโตอย่างก้าวกระโดด

ความก้าวหน้าล่าสุดในปี พ.ศ. 2569 นี้ ห้องปฏิบัติการของ ดร.ทัฏพงศ์ ได้ยกระดับความร่วมมือไปอีกขั้นด้วยการลงนามเข้าร่วมภารกิจลูนาร์ พาเลซ ทู (Lunar Palace II) เพื่อร่วมพัฒนาระบบปลูกพืชสำหรับดวงจันทร์ และเตรียมการทดลองบนสถานีอวกาศเทียนกง (Tiangong Space Station) ของจีน ภายใต้การทำงานร่วมกับองค์กรอวกาศชั้นนำของโลก ทั้งองค์การอวกาศยุโรป (ESA) และองค์การสำรวจอวกาศญี่ปุ่น (JAXA) โครงการเหล่านี้นับเป็นการเปิดมิติใหม่ทางการศึกษาด้านชีววิทยาอวกาศ (Space Biology) ให้แก่เยาวชนไทย และพิสูจน์ให้เห็นว่าความรู้ทางวิทยาศาสตร์เพื่อสนับสนุนการตั้งถิ่นฐานบนดาวดวงใหม่ของมนุษยชาตินั้น ไม่ใช่เรื่องที่ไกลเกินเอื้อมของคนไทยอีกต่อไป

• ข้อมูลอ้างอิง: มหาวิทยาลัยมหิดล