เจ้าดารารัศมี พระราชชายา ในรัชกาลที่ 5 ทรงมีอีกพระนามว่าอะไร?
เจ้าดารารัศมี พระราชชายา ทรงเป็น 1 ใน 9 พระภรรยาเจ้าในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว คนไทยโดยทั่วไปคุ้นกับพระนาม “เจ้าดารารัศมี” แต่พระองค์ทรงมีอีกพระนาม ที่เรียกขานกันในเหล่าพระประยูรญาติ พระนามนั้นคืออะไร?
เจ้าดารารัศมี พระราชชายา เจ้านายจากหัวเมืองเหนือ
เจ้าดารารัศมี พระราชชายา (26 สิงหาคม พ.ศ. 2416 ถึง 9 ธันวาคม พ.ศ. 2476 สิริรวมพระชันษา 60 ปี) เป็นพระธิดาใน พระเจ้าอินทวิชยานนท์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 7 กับ เจ้าทิพเกสร (พระธิดาในพระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงศ์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 6)
เจ้าดารารัศมีมีเชื้อสายวงศ์เจ้าเจ็ดตนทั้งทางพระบิดาและพระมารดา ดังนั้นจึงถือกันว่า พระองค์มีบรรดาศักดิ์สูงกว่าพระเชษฐาและพระภคินีที่ประสูติจากเจ้าแม่องค์อื่นๆ
พ.ศ. 2416 ซึ่งเป็นปีที่พระองค์ประสูตินั้น มีเหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้นหลายอย่างในสยาม
ประการแรก เป็นปีที่รัชกาลที่ 5 ทรงมีพระชนมายุครบ 20 พรรษา จึงเป็นปีสุดท้ายที่สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) ดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน
ประการต่อมา เป็นปีที่พระเจ้าอินทวิชยานนท์ เดินทางมายังกรุงเทพฯ เพื่อรับตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 7 มีการลงนามในหนังสือสัญญาว่าด้วยการที่เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่จะทําการรักษาบ้านเมืองให้เรียบร้อย (ร.ศ. 92) อันเป็นจุดเริ่มต้นของการปฏิรูปการปกครอง
ประการสุดท้าย เป็นปีที่อังกฤษทำการเจรจาขอให้สยามแก้ไขปัญหาการป่าไม้ในเชียงใหม่ นำสู่การลงนามในสัญญาเชียงใหม่ (Treaty of Chiengmai) วันที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2416 ที่เมืองกัลกัตตา ประเทศอินเดีย
เหตุการณ์ต่างๆ เหล่านี้ ล้วนส่งผลต่อความมั่นคงทั้งสิ้น “เจ้าดารารัศมี” จึงทรงเป็นเจ้านายฝ่ายเหนือที่ทุกฝ่ายเห็นพ้องว่า สามารถเชื่อมสัมพันธ์สยามกับเชียงใหม่ได้
ข้อสังเกตเรื่องนี้คือ เจ้าดารารัศมีทรง “ไว้จุก” ตามธรรมเนียมกรุงเทพฯ ปรากฏในลายพระหัตถ์ที่สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงมีถวายสมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ เมื่อวันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2476 ว่า
“เจ้าดารารัศมีนั้นไว้จุกเหมือนเด็กในกรุงเทพฯ เมื่อมารดาถึงแก่กรรมแล้ว บิดาให้พาลงมาเฝ้าในกรุงเทพฯ ครั้งหนึ่ง ครั้นกลับขึ้นไปโกนจุกแล้ว พอเป็นสาวส่งลงมาถวายตัวทำราชการฝ่ายใน…”
จากนั้น พ.ศ. 2429 ก็มีการถวายตัวเจ้าดารารัศมีอย่างเป็นทางการ โดยทรงเป็นพระภรรยาเจ้าเพียงพระองค์เดียวที่มาจากประเทศราช ในขณะที่อีก 8 พระองค์ทรงเป็นพระภรรยาเจ้าชั้นลูกหลวงและชั้นหลานหลวง (“ลูก” และ “หลาน” ของพระมหากษัตริย์พระองค์ก่อนๆ)
อ่านเพิ่มเติม : “พระภรรยาเจ้า” ในรัชกาลที่ 5 มีกี่พระองค์ และพระองค์ใดบ้าง?
หม่อมเจ้าหญิงพูนพิศมัย ดิศกุล พระธิดาในสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเล่าพระประวัติของเจ้าดารารัศมี ช่วงที่ทรงอยู่ในพระบรมมหาราชวังไว้ว่า
“ใน พ.ศ. 2429 พระบิดาได้ทรงพาเจ้าดารารัศมีลงมาทอดพระเนตรงานพระราชพิธีทางใต้ด้วย พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5 จึงทรงขอเจ้าดารารัศมีจากพระเจ้าอินทวิชยานนท์ โปรดฯ ให้เสด็จอยู่ในห้องผักกาดบนพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท และอยู่ในพระราชูปถัมภ์ของสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรีฯ จนทรงพระครรภ์แล้ว จึงโปรดเกล้าฯ ให้ปลูกตำหนักพระราชทานให้เป็นสิทธิ์แก่พระองค์โดยลำพัง
เจ้าดารารัศมีประสูติพระราชธิดาเมื่อวันพุธ เดือน 11 ขึ้น 8 ค่ำ ปีฉลู ตรงกับวันที่ 2 ตุลาคม พ.ศ. 2432 สมเด็จพระบรมชนกนาถพระราชทานพระนามว่า พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าวิมลนาคนพีสี แต่ประชวรสิ้นพระชนม์เสียแต่พระชันษาได้ 4 ปี พระบาทสมเด็จพระชนกาธิราชมีพระราชดำรัสแก่สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงฯ ว่า ‘ฉันผิดเอง ลูกเขาควรเป็นเจ้าฟ้าแต่ฉันลืมตั้ง จึงตาย’…”
อีกพระนามของ “เจ้าดารารัศมี” ที่เรียกขานในเหล่าพระประยูรญาติ
กลับมาที่เรื่องพระนามอีกพระนามหนึ่งของเจ้าดารารัศมี หม่อมเจ้าหญิงพูนพิศมัย ทรงเล่าไว้ว่า
“…มีธรรมเนียมไทยเดิมอย่างหนึ่งที่มักจะเรียกชื่อเด็กให้ผีเกลียดมาแต่แรกเกิดแล้วจึงตั้งชื่อที่เป็นมงคลนามให้ภายหลัง ฉะนั้นเจ้าดารารัศมีจึงมีพระนามว่า อึ่ง
เมื่อทรงพระเยาว์ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงเล่าว่า พระเจ้าอินทวิชยานนท์ พระบิดาทรงเรียกว่า อึ่งเอ๋ย เสมอ…”
เมื่อครั้งพระเจ้าอินทวิชยานนท์จะเสด็จกลับขึ้นไปยังเมืองเชียงใหม่ หลังจากนำเจ้าดารารัศมีเข้าถวายตัวเมื่อ พ.ศ. 2429 แล้ว พระองค์ทรงพระวิตกกังวลห่วงใยพระธิดามาก จึงทรงฝากฝังพระธิดากับสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย ซึ่งทรงสนิทสนมคุ้นเคย และต้องติดต่อเกี่ยวพันในทางราชการกันอยู่เนืองๆ ว่า
“เสด็จเจ้า ข้าเจ้าฝากนังอึ่งด้วยเน้อ ถ้าทำอันหยังบ่ถูกบ่ต้อง เสด็จเจ้าก็จงเรียกตัวมาเกกหัวเอาเตอะ”
ทั้งนี้ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเล่าประทานผู้อื่นภายหลัง พลางทรงพระสรวลว่า “จะเขกหัวได้อย่างไรเมื่อเป็นพี่สะใภ้”
ด้วยเหตุนี้ พระนามอีกพระนามหนึ่งของเจ้าดารารัศมี พระราชชายา ก็คือ “อึ่ง” นั่นเอง
อ่านเพิ่มเติม :
- รัชกาลที่ 5 ทรงหมั้นหมาย “เจ้าดารารัศมี” ด้วยพระกุณฑลระย้าเพชร จริงหรือ?
- “ตำหนักเจ้าดารารัศมี” ในพระบรมมหาราชวัง หน้าตาเป็นอย่างไร
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
อ้างอิง :
ธงทอง จันทรางศุ. ในกำแพงแก้ว. กรุงเทพฯ : มติชน, พิมพ์ครั้งที่ 4, 2566.
กองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม. “เจ้าดารารัศมี ‘เมียโปลีซี’ ของรัชกาลที่ 5”.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 20 สิงหาคม 2567
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : เจ้าดารารัศมี พระราชชายา ในรัชกาลที่ 5 ทรงมีอีกพระนามว่าอะไร?
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com